Nederlandse Liederenbank

- strofezoeken - melodiezoeken met klavier

tabelbreedte

Jan Huigen in de ton Met een hoepeltje erom

De oudste vermeldingen van dit bekende kringliedje voor kinderen komen uit de 19e eeuw.
In de literatuur over dit lied vinden we verschillende pogingen om te achterhalen over wie dit liedje gaat, maar daar is niet met zekerheid antwoord op te geven. Meerdere malen wordt genoemd dat deze ‘Jan Huigen’ mogelijk is gebaseerd op de historische figuur Jan Huygen van Linschoten (1563-1611), een zeevaarder die reisde naar Voor-Indië en aantekeningen maakte ter voorbereiding op een mogelijke handelsbetrekking met Indië.
Velten Freiberger, “Jan Huigen in de ton”, in: Het boek 9 (1920) p355: De zeevaarder Jan Huyghen van Linschoten schrijft in het reisjournaal van De Veere: “Wy bevonden dat desen hoeck [oostelijke uitgang van straat Nassau] hem van het vaste landt afscheydde, makende alsoo een Eylandeken ... sonden ons Jacht daer nae toe om aldaer een Caep met een ton op te setten ... Dit Eylandt noemden wy het Eylandt van Maelson ... ende den hoeck, de Tonhoec .... De ton opgherecht wesende deden onsen Cours de Custe langes oost gaan”.

Deze Huygen van Linschoten plaatste in 1594 een ton als baken bij de Straat Waigatsj. Mogelijk is daar destijds een liedje over gemaakt, dat de eeuwen heeft overleefd in tegenstelling tot degene die het onderwerp van het rijmpje is. Daar hebben we dan geen contemporaine sporen van teruggevonden.
Zie ook Berns & Strouken 1993, p72; Van den Bos 2005, p85-90; Van der Weg 2008, p34.

Deze theorie vond weerklank en werd vaak herhaald in de literatuur en daarbij ook steeds een beetje aannemelijker gevonden. Toch is het op zijn minst niet met zekerheid te zeggen of het lied ook echt over deze Jan Huygen gaat. Via Scheurleer, Van Varen en Vechten, 1914, p44, weten we weliswaar dat er destijds verschillende gedichten en liederen aan Jan Huygen zijn gewijd, maar ‘in de ton’ komen we pas in de 19e eeuw tegen. Hoewel het niet onmogelijk is dat een lied zolang via de mondelinge overlevering levend blijft, weten we simpelweg niet of dat hier het geval is.

Er zijn ook andere geluiden. In zijn boek ‘Meisje, kun je wel jokken? achtergrond en betekenis van de Nederlandse kinderrijmen’, 2015, p88 betwijfelt Anne de Vries de koppeling tussen het lied en de historische persoon. Hij doet een andere suggestie, gebaseerd op de variant uit de Nederlandse liederenbank met beginregel ‘Jan Haring in de ton’. Wellicht, aldus De Vries, is de naam Jan Haring (denk aan: ‘haring in een tonnetje’) veranderd in die van Jan Huigen, omdat dat rijmt op het woord duigen in de laatste regel.

Een andere reden tot twijfel is dat in de vooralsnog oudste bekende versie geen ton, maar een toren wordt genoemd (J. van Vloten, ‘Nederlandsche baker- en kinderrijmen’, geciteerd naar de 2e, herziene en vermeerderde druk 1872, p36: ‘Jan Huigen, Jan Huigen, De toren valt in duigen’. Dit fragment bestaat uit slechts deze twee regels). Hiermee zou de koppeling met de beroemde ton vervallen. Maar ook hier is niet uit te maken of dit de oorspronkelijke versie betreft, of een variatie.

beginregel
auteur | titel
bron

wijsaanduiding
standaardnaam melodie
strofeschema

muz.
mp3
scan

Jan Huigen in de ton / Met een hoepeltje d’r om

[geen wijsaanduiding]

343

Coll Volkseigen ([1850][1830-1938]) [nr. 298]

Jan Huigen, Jan Huigen, / De toren valt in duigen

[geen wijsaanduiding]

Goeverneur KinDeu1880 ([1880 ca.]), p22 [nr. 24]